ತ್ಯಾಗ, ಧರ್ಮ, ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವೇ ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ

ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮೆರುಗು ನೀಡುವ ಪ್ರಮುಖ ದಿನವೇ ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ(balipadyami). ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಪಾಡ್ಯಮಿಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ; ತ್ಯಾಗ, ದಾನ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮಹೋನ್ನತ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಪರ್ವವೂ ಹೌದು. ಮಹಾದಾನಿ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
ವಾಮನನ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಬಲಿಯ ಮಹಾತ್ಯಾಗ
ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಮೊಮ್ಮಗ ಹಾಗೂ ವಿರೋಚನನ ಪುತ್ರ. ಅಸುರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರೂ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ, ದಾನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಹಾರಾಜ. ತನ್ನ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಇಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಇದರಿಂದ ಆತಂಕಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳು ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೊರೆ ಹೋದರು.
ದೇವತೆಗಳ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಮಹಾವಿಷ್ಣು ವಾಮನ ಅವತಾರ ತಾಳಿ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಯಜ್ಞಶಾಲೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ. ಬಲಿಯು ವಾಮನನನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಏನು ಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ವಾಮನನು ಕೇವಲ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಕೇಳಿದ.
ವಾಮನನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅರಿತ ಗುರು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಬಲಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರೂ, ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿನಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದ ಬಲಿ ದಾನ ನೀಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ. ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಮನನು ತ್ರಿವಿಕ್ರಮನಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ, ಎರಡನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವನ್ನೂ ಅಳೆದ. ಮೂರನೇ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲು ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲದಾಗ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದ.
ಬಲಿಯ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ಆತನನ್ನು ಪಾತಾಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದರೂ, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಭೂಮಿಗೆ ಬರುವ ವರವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದನೆಂಬುದು ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ
ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿಯಂದು ಮನೆಗಳ ಮುಂದೆ ಸುಂದರ ರಂಗೋಲಿ ಬಿಡಿಸಿ, ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಯಿಂದ ಬಲೀಂದ್ರನ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಲೀಂದ್ರ ಪೂಜೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 'ಇಡಾ ಪೀಡಾ ಹೋಗಲಿ, ಬಲಿರಾಜ್ಯ ಬರಲಿ' ಎಂಬ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ.
ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಮನೆಗಳ ಮುಂದೆ ಹಾಗೂ ದೇವರ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದನಕರುಗಳಿಗೂ ಈ ದಿನ ವಿಶೇಷ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿರುವ ಪಶುಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದೇ ದಿನ ಗೋವರ್ಧನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹೊಸ ಲೆಕ್ಕದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ ಶುಭಾರಂಭಕ್ಕೂ ಈ ದಿನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಬಲಿರಾಜ್ಯದ ಕನಸು – ಹಬ್ಬದ ನಿಜವಾದ ಸಂದೇಶ
'ಇಡಾ ಪೀಡಾ ಹೋಗಲಿ, ಬಲಿರಾಜ್ಯ ಬರಲಿ' ಎಂಬ ಜನಪದ ಆಶಯದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶ ಅಡಗಿದೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ, ಸುಖ, ಶಾಂತಿ, ನೆಮ್ಮದಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುವ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿ ಎಂಬುದು ಇದರ ಆಶಯ.
ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಥೆ ನಮಗೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಧರ್ಮ ದೊಡ್ಡದು, ಸಂಪತ್ತಿಗಿಂತ ದಾನ ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರಕ್ಕಿಂತ ವಿನಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರುವುದು, ಪರೋಪಕಾರ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಬದುಕುವುದು ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ.
ದೀಪಾವಳಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಸ್ಮರಣೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಲಿ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಸುಖ, ಶಾಂತಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ ನೆಲೆಸಲಿ. ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಲಿರಾಜ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿ.